"Οι Λυκοκάντζαροι κ' η κορίτσα!"

  Μιας και απόψε αναμένεται να βγουν οι καλλικάντζαροι και να μείνουν για δώδεκα μέρες, παραθέτουμε από το βιβλίο "Παραδόσεις" του Νικολάου Πολίτη μία παράδοση όπως αυτή καταγράφηκε στην Καλαμάτα για τους καλλικάντζαρους, ή αλλιώς "λυκοκάντζαρους" όπως λέγονται στη Μεσσηνία. Πρόκειται για μια μικρή ιστορία που μας αφηγείται τα καμώματα των λυκοκαντζάρων!
  ( Όσοι ενδιαφέρεστε να μάθετε περισσότερα για τους κατεργάρηδες καλλικάντζαρους, μπορείτε να πατήσετε ΕΔΩ και να διαβάσετε μια παλαιότερη ανάρτηση μας με αυτό το θέμα!)

  

Οἱ Λυκοκάντζαροι κ' ἡ κορίτσα

(Καλάμαι)

   "Μιά κορίτσα τὴν ἔστειλε ἡ μάννα της 'ς τὸ μύλο ν' ἀλέση τρία σακκιά στάρι. Ὅταν ἔφτασε 'ς τὸ μύλο ἦταν νύχτα, καὶ βρίσκει μέσα τοὺς Λυκοκαντζάρους καὶ διασκέδαζαν. Μόλις μπῆκε τὴν ἐκουλούμωσαν οἱ Λυκοκάντζαροι, καὶ τὴν ερώτησαν τὶ θέλει νὰ τῆς φέρουν νὰ τοὺς διατάξῃ, γιατὶ εἶχαν σκοπὸ κατὰ τὰ ξημερώματα νὰ τὴν πάρουν μαζί τους 'ς τοῖς σπηλιαῖς ποῦ μένουν τὴν ημέρα, κ' ἐκεῖ τρῶνε φίδια καὶ γουστέραις κι' ἄλλα μαγαρισμένα πράματα. Ἐκείνη ἐγύρεψε φορέματα χρυσά, διαμαντικά, στολίδια, καὶ κάθε τόσο ποῦ τοὺς γύρευε τὸ καθένα - ἔτρεχαν οἱ Λυκοκάντζαροι καὶ 'ς τὴ στιγμὴ τῆς τὸ φερναν, ὅσο ποῦ ἐγιόμισε πλιὰ ὁ μύλος ἀπό χίλιων λογιῶν τεφαρίκια. 'Σ τὸ ὕστερο, γιὰ νὰ τοὺς ξεφύγῃ, τοὺς ἐγύρεψε νὰ τῆς φέρουν ἕνα στολίδι σπάνιο, ξέρω γὼ τί.

Τα φυτά των Χριστουγέννων: Αρκουδοπούρναρο!

  Το Αρκουδοπούρναρο ή αλλιώς ου ανήκει στο γένος Ilex. Πρόκειται για ένα φυτό που υπάρχει σε άγρια μορφή στη χώρα μας, όπου το συναντάμε και με άλλες ονομασίες, όπως λαύρος, μηλοπούρναρο, πρινάρι, πρίνος και λιόπρινο. Ανήκει σε μια μεγάλη ομάδα αειθαλών και φυλλοβόλων θάμνων και δέντρων, που αριθμεί 400 και πλέον είδη, με αρκετά υβρίδια και ποικιλίες.

Η ελαιοκομία τα παλιά τα χρόνια!

   Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα τις ελιές τις φύτευαν σε μεγάλη σχετικά απόσταση, ώστε τα ίδια κτήματα να χρησιμοποιούνται συγχρόνως και για διάφορες άλλες καλλιέργειες, κυρίως δημητριακών. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι, επί τουρκοκρατίας ακόμα, στα ευφορότερα κτήματα του κάμπου οι γεωργοί καλλιεργούσαν μορεόδενδρα (συκαμινιές), εύκολα εξηγείται ο μικρός αριθμός ελαιοδέντρων καθώς και η περιορισμένη παραγωγή λαδιού.

Ο πληθυσμός της Μεσσηνίας και από που προέρχεται!

   Ο ντόπιος γηγενής πληθυσμός της Μεσσηνίας αποτελεί ένα μικρό ποσοστό των σημερινών της κατοίκων και βρίσκεται σκορπισμένος σε όλη σχεδόν τη Μεσσηνία και κυρίως στις ορεινές περιοχές της και λιγότερο στα πεδινά. Και αυτό διότι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Έλληνες προτιμούσαν τις ορεινές περιοχές γιατί τις εύφορες πεδιάδες τις εκμεταλλεύονταν οι Τούρκοι. Αλλά και σε αυτές, έχουμε πληθυσμούς μικρούς μεν σε όγκο αλλά με μεγάλη οικονομική ισχύ και

Ο τραχανάς!

   Πόσο συχνά τον καλείτε στο τραπέζι σας; σας αρέσει ο γλυκός ή ο ξινός; με σιμιγδάλι ή με σπασμένο στάρι; πως τον προτιμάτε;  σκέτο, με βούτυρο, με γάλα ή με τομάτα; τι τυράκι βάζετε πλάι του; φέτα, ξυνομυζήθρα, κοπανιστή;
Ο τραχανάς είναι βασικό ζυμαρικό της ελληνικής κουζίνας. Θεωρείται το αρχαιότερο φαγητό, μαγειρεύεται από τα Βαλκάνια μέχρι τη Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα, αναμφίβολα, διεκδικεί το τίτλο της χώρας με την μεγαλύτερη ποικιλία ειδών τραχανά και πιάτων που βασίζονται σ’αυτόν.
   Γίνεται γλυκός  ή  ξινός, ανάλογα με το αν χρησιμοποιείται το γάλα φρέσκο ή μένει να ξινίσει. Γίνεται με αγελαδινό ή πρόβειο γάλα, το οποίο επηρεάζει τη γεύση και τα λιπαρά. Ο ξινός μπορεί να γίνει και με πρόβειο γιαούρτι.

Οι ονομασίες του Πάσχα!

Πάσχα

 
   Το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Ορθόδοξων Χριστιανών (κινητή), κατά την οποία τιμάται η ανάσταση του Χριστού.
   Η ετυμολογία της λέξης συνδέεται με την ετυμολογία της ομώνυμης εβραϊκής γιορτής. Επειδή οι Εβραίοι το Πάσχα γιορτάζουν την έξοδο του λαού τους από την Αίγυπτο και την διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας η λέξη συσχετίζεται ετυμολογικά με την εβραϊκή «πεσάχ» και αυτή με τη σειρά της με την αιγυπτιακήν «πισάχ».Και οι δυο σημαίνουν «πέρασμα». Είτε το πέρασμα (διάβαση) της Ερυθράς Θάλασσας, είτε το πέρασμα (προσπέρασμα) των σπιτιών των Εβραίων από τον άγγελο του Θεού τους που εξολόθρευε τα πρωτότοκα αγόρια των Αιγυπτίων. Αν και από κάποια χωρία της Παλαιάς Διαθήκης φαίνεται ότι το Πάσχα πιθανόν να είχε προέλευση παλαιότερη από την εποχή της Εξόδου από την Αίγυπτο. Κατά συνέπεια ενισχύεται η υπόθεση της αιγυπτιακής προέλευσης της λέξης.

Η βάγια και η σημασία της!

   Η δάφνη (επιστ.: Δάφνη η ευγενής, Laurus nobilis) είναι ένα αρωματικό φυτό της οικογένειας των Δαφνοειδών. Ανήκει στο γένος Δάφνη. Στην Ελλάδα απαντάται και αυτοφυής. Επίσης, στον ελληνικό χώρο καλλιεργείται και η δάφνη του Απόλλωνα, γνωστή με τα λαϊκά ονόματα βαγιά, δάφνη, δαφνολιά και φυλλάδα. Στην Ελλάδα εξάγονται περί τους 200 τόνους φύλλων δάφνης ετησίως. Είναι θάμνος ή μικρό δέντρο. Τα φύλλα του φυτού χρησιμοποιούνται ως άρτυμα στη μαγειρική και στη συσκευασία ξηρών καρπών, όπως σύκα ή σταφίδες για να μην εμφανιστούν έντομα.

Η Κουφή Παρασκευή!

   Η σημερινή μέρα καλείται από το λαό μας "κουφή Παρασκευή"! Πρόκειται για την τελευταία Παρασκευή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που προηγείται της Μεγάλης Εβδομάδας. Λέγεται κουφή γιατί διαφέρει από τις προηγούμενες πέντε Παρασκευές της Σαρακοστής. Όπως πιθανώς γνωρίζετε, την πρώτη Παρασκευή της Σαρακοστής ξεκίνησαν οι Χαιρετισμοί της Παναγίας, οι οποίοι και ολοκληρώθηκαν την προηγούμενη Παρασκευή με τον Ακάθιστο Ύμνο. Σήμερα δεν είχαμε ακολουθία των Χαιρετισμών, δεν "ακούστηκαν" ούτε "ειπώθηκαν" ύμνοι προς τιμήν της Θεοτόκου, και γι' αυτό η μέρα -και συχνά και όλη αυτή η εβδομάδα- χαρακτηρίζεται ως κουφή ή βουβή!
   Την κουφή Παρασκευή ακολουθεί το Σάββατο του Λαζάρου, μια ημέρα επίσης συνδεδεμένη έντονα με τη λαϊκή παράδοση με πλήθος εθίμων που ξεκινούσαν συνήθως από σήμερα. Τη σημερινή ημέρα ολοκληρώνεται η Μεγάλη Τεσσαρακοστή και συμπληρώνονται ακριβώς σαράντα μέρες νηστείας.
   Ευχόμαστε σε όλους κατάνυξη και γαλήνη για τις μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας που έπονται και θα είναι γεμάτες με ακολουθίες, σε αντίθεση με την "κουφή" Παρασκευή!

Παροιμίες για την ελιά

Παροιμίες για την ελιά 

• "Βάψε ελιά για τη ζωή σου και συκιά για το παιδί σου"
• "Από το θέρο ως τις ελιές δεν απολείπουν οι δουλειές"
• Αν δε σφίξεις την ελιά, δε βγάζει λάδι.
  (Όπως πρέπει να σφίξεις τις ελιές για να βγάλεις το λάδι, έτσι πρέπει να δουλέψεις σκληρά για να αποδώσει η δουλειά σου).
• ’Ακουσες λάδι τρέχα, άκουσες στεφάνι φεύγα.
  (Στο λάδι (βάφτιση) αν πας δεν θα 'χεις έξοδα ενώ στο γάμο οι καλεσμένοι βάζουν χρήματα στο δίσκο ως δώρο για τους νιόπαντρους).
• Όποιος έχει σιτάρι, κρασί και λάδι στο πιθάρι έχει του κόσμου τα καλά και του θεού τη χάρη.
  (Όποιος έχει αυτά τα τρία προϊόντα στο σπίτι του, είναι σαν να έχει απ' όλα, είναι πλούσιος).

Χριστουγεννιάτικο δέντρο- ένα βυζαντινό έθιμο.

   Το Χριστουγεννιάτικο δένδρο και μάλιστα ως μετεξέλιξη της αρχαίας Ελληνικής «Ειρεσιώνης», όχι μόνο δεν απαγορευόταν στο Βυζάντιο αλλά αντιθέτως κατά την εορτή των Χριστουγέννων «…κατά διαταγήν του επάρχου της (κάθε) πόλεως, ου μόνον καθαρισμός των οδών εγένετο, αλλά και στολισμός διαφόρων κατά διαστήματα στηνομένων στύλων με δενδρολίβανα, κλάδους μύρτου και άνθη εποχής…» (Φαίδωνος Κουκουλέ, Τακτικού Καθηγητού του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ακαδημαϊκού «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός» τ. στ΄, σελ. 152).

Τρίτη και 13!

   Η σημερινή μέρα θεωρείται πολύ άσχημη και γρουσούζικη για τους προληπτικούς! Όμως, γιατί ειδικά η Τρίτη και δεκατρείς να θεωρείται το άκρον άωτον της κακοτυχίας;
   Όλα έχουν ξεκινήσει εδώ και αιώνες, μιας και η σημερινή μέρα συγκεντρώνει δύο χαρακτηριστικά που συνδέονται με την κακή τύχη. Την ημέρα Τρίτη και τον αριθμό δεκατρία.
    Η Τρίτη λέγεται έτσι γιατί είναι η τρίτη ημέρα της εβδομάδας, όμως στα ρωμαϊκά χρόνια λεγόταν dies Martis, δηλαδή "μέρα του Άρη". Αυτό συνέβαινε γιατί θεωρούνταν μέρα υπό την επίδραση του ήδη γνωστού τότε πλανήτη Άρη, που συνδεόταν με το θεό του πολέμου Άρη (Mars).

Λαϊκές παραδόσεις: Της Παναγιάς το πόδι

   Ο Νικόλαος Πολίτης έχει διασώσει με το έργο του μεγάλο κομμάτι της λαογραφίας και των παραδόσεων του λαού μας, από όλη την Ελλάδα και την Κύπρο. Μεταξύ πολλών αναφορών σε παραδόσεις της Μεσσηνίας, υπάρχει μέσα στο έργο του καταγεγραμμένη μια λαϊκή αφήγηση από τα Φιλιατρά Μεσσηνίας -ή Φιλιατρά Τριφυλίας, όπως τα αναφέρει ο ίδιος, μιας και το 1904 που εκδίδονται για πρώτη φορά οι "Παραδόσεις", τα Φιλιατρά ανήκουν στον τότε νομό Τριφυλίας. Μας λέει για ένα θαύμα που έκανε η Παναγία και το σημάδι που έχει απομείνει για να το θυμίζει στους ανθρώπους. Ο Πολίτης γράφει:

Στροφάδες Νήσοι: Μέρος Δεύτερο

   Σε παλαιότερη ανάρτηση μας (για να τη δείτε πατήστε ΕΔΩ) αναφερθήκαμε στις Στροφάδες και τις επαφές που έχουν με τον τόπο μας, καθώς επίσης στη γεωμορφολογία και τις αναφορές για τα νησιά στους αρχαίους μύθους. Σε αυτή την ανάρτηση, θα δούμε κάποια στοιχεία για την ιστορία των νησιών και τους σημαντικούς ανθρώπους που συνδέθηκαν μαζί τους ανά τους αιώνες.

Ο Ιούνιος - Καλό μήνα!

    Ο Ιούνιος, ή Ιούνης, ή Κερασινόν (Ποντιακά), είναι ο έκτος μήνας του έτους κατά το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό Ημερολόγιο κι έχει 30 ημέρες. Ο Ιούνιος πήρε το όνομά του από την σύζυγο του Δία την Ήρα, η οποία στα λατινικά ονομάζονταν Juno. Είναι ο δέκατος μήνας κατά το Εκκλησιαστικό ημερολόγιο που αρχίζει τον Σεπτέμβριο, και ο τέταρτος κατά το παλαιόρωμαϊκό ημερολόγιο. Στο αττικό ημερολόγιο ήταν ο δωδέκατος μήνας και ονομάζονταν Σκιροφοριών, διάρκειας 29 ημερών και αντιστοιχεί με το χρονικό διάστημα από 24 Μαΐου έως 22 Ιουνίου. 

Καρπούζι - ένα από τα καλύτερα προϊόντα της Μεσσηνιακής γής!

  Όσο η άνοιξη περνά και πλησιάζει το καλοκαίρι, τόσο πιο πολύ η διατροφή μας εμπλουτίζεται με δροσερά φρούτα και λαχανικά! Ένα από αυτά είναι και το πολύ αγαπημένο καρπούζι. Πραγματικά, τι καλύτερο από μία φέτα παγωμένου καρπουζιού το ζεστό μεσημέρι μιας καλοκαιρινής ημέρας; Η μεσσηνιακή γη παράγει το συγκεκριμένο αγαθό σε μεγάλη αφθονία και σε άριστη ποιότητα. Παρακάτω παρατίθενται πολλά σημαντικά στοιχεία διατροφικής αξίας γι' αυτό το εξαιρετικό φρούτο και για τις ευεργετικές επιδράσεις του στον οργανισμό.

Μ'αγαπά δε μ'αγαπά...

     Οι όμορφες μαργαρίτες -παρότι συχνά περνούν απαρατήρητες- έχουν εδώ και μέρες πλημμυρίσει τον τόπο γύρω μας και την Πρωτομαγιά που έρχεται, πολλοί θα τις κόψουν για να "πιάσουν το Μάη", θα τις περάσουν σε κλωστές για να γίνουν κίτρινα στεφάνια και θα τις βάλουν σε μικρά μπουκετάκια πάνω στο τζάμι των αυτοκινήτων τους. Όμως τι σημαίνει η μαργαρίτα για όλους μας και με τι την έχουμε συνδυάσει;
    Οι μαργαρίτες ανήκουν στην ίδια οικογένεια με το χαμομήλι, το χρυσάνθεμο και το ηλιοτρόπιο και έχουν το ίδιο χαρακτηριστικό σχήμα που θυμίζει

Παραδοσιακό τσάμικο: Παπαδοπούλα θέριζε...

Ένα πολύ ωραίο τσάμικο διαδεδομένο σε όλη τη νότια Πελοπόννησο και ιδιαίτερα αγαπητό! Το τραγούδι λέγεται "παπαδοπούλα θέριζε" και αφηγείται την ιστορία μιας κοπέλας που γέννησε στα χωράφια και θέλησε να πετάξει το παιδί της. Όπως συμβαίνει και σε αρκετά άλλα δημοτικά τραγούδια, το μεταφυσικό στοιχείο παρεμβαίνει και εδώ για την ανατροπή της κατάστασης. Μία "ομιλούσα" πέρδικα εμφανίζεται στην κοπέλα και προσπαθεί να την εμποδίσει, εξηγώντας της το μέγεθος του κρίματος.........

Μάρτιος : ο πρώτος μήνας της άνοιξης!!!

   Τυπικά η άνοιξη ξεκινά με τη σημερινή ημέρα, επίσημα ξεκινά στις 21 Μαρτίου και ουσιαστικά πολύ αργότερα, όταν οι κρύες και βροχερές μέρες αντικατασταθούν σιγά σιγά από ηλιόλουστες και ανθισμένες. Το μόνο μη αμφισβητήσιμο γεγονός είναι ότι ο πρώτος μήνας της άνοιξης είναι ο Μάρτιος, ο οποίος φημίζεται για τα κρύα του και τον περίεργο καιρό του. Ας μάθουμε λοιπόν περισσότερες πληροφορίες για το μήνα αυτό.

     Ο Μάρτιος ή Μάρτης ή Μαρτς (Ποντιακά), είναι ο τρίτος μήνας του πολιτικού έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο και έχει 31 ημέρες. Σύμφωνα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο πρώτος μήνας του έτους και ονομαζόταν Primus.

Σύλλογος "Ο Μαυροπίνακας"

   Ο σύλλογος διαφύλαξης σχολικής πολιτιστικής κληρονομιάς " ο Μαυροπίνακας" έχει ιδρυθεί εδώ και λίγα χρόνια και η δράση του είναι πολύτιμη προσφορά για όλους μας, μιας και ασχολείται όπως φαίνεται και παραπάνω με τη σχολική κληρονομιά, τη διάσωση και την ανάδειξη της. 
   Η πρωτοβουλία αυτή οργανώθηκε και δραστηριοποιείται στα Φιλιατρά, και ελπίζουμε στο μέλλον η δράση της να αναπτυχθεί στο σύνολο της Μεσσηνίας ή και ακόμα περισσότερο. Ο σύλλογος έχει ήδη πραγματοποιήσει εκθέσεις σχολικών αντικειμένων και φωτογραφιών που συνέλεξε από την ευρύτερη περιοχή των Φιλιατρών και συνεχίζει πλέον και διαδικτυακά την πορεία του μέσω του ιστολογίου του. Αξίζει να ρίξετε μια ματιά και να δείτε το έργο του συλλόγου ως σήμερα και αν θέλετε να βοηθήσετε κι εσείς την προσπάθεια τους!
Η διεύθυνση του ιστολογίου είναι:
http://omauropinakas.blogspot.com/

Ο επιβλητικός Ταΰγετος!

   Ο Ταΰγετος ή Πενταδάκτυλος, είναι η υψηλότερη οροσειρά της Πελοποννήσου, εκτεινόμενη μεταξύ των λεκανών Μεγαλόπολης - Ευρώτα και Μεσσηνίας. Η κορυφή του έχει ύψος 2.407 μέτρα και ονομάζεται Αγιολιάς ή Προφήτης Ηλίας, από το ομώνυμο εκκλησάκι που κτίσθηκε κοντά στη κορυφή, ενώ στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν Ταλετός.

   Το όνομα του Ταϋγέτου προέρχεται από την αρχαία ελληνική μυθολογία και τη νύμφη Ταϋγέτη, μία από τις Πλειάδες, κόρες του Άτλαντα και της Πλειόνης. Αν και το όνομα είναι προελληνικό και είναι δύσκολη η ετυμολογία του, σύμφωνα με τον Ησύχιο τον Αλεξανδρέα (γραμματικός του 5ου μ.Χ. αιώνα), προέρχεται από τη λέξη Ταϋς (=μέγας) και τη ρίζα –γα.